ชุมชนต้นแบบบ้านแม่สาใหม่

บ้านแม่สาใหม่ เป็นหมู่บ้านม้ง (ชาวม้ง เป็นชนเผ่าหนึ่ง ทางภาคเหนือของไทยและประเทศใกล้เคียง โดยจัดอยู่ในกลุ่มชาวไทยภูเขา) ตั้งอยู่ที่ ระดับความสูง 1,200 เมตร จากระดับน้ำทะเล ในอำเภอแม่ริม ตอนเหนือของจังหวัดเชียงใหม่ โดยมาตั้งหมู่บ้านตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2510 หลังจากที่ย้ายลงมาจาก หมู่บ้านแม่สาเก่า เนื่องจาก ปัญหาการขาดแคลนน้ำ ในปี 2524 ได้มีการประกาศเขตอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย ทำให้บ้านแม่สาใหม่ เป็นหมู่บ้านที่ตั้งอยู่ในเขตอุทยาน มีประชากร ประมาณ 1,700 คน 150 ครัวเรือน และเป็นชุมชนม้งขนาดใหญ่ที่สุดในภาคเหนือ


หมู่บ้านแม่สาใหม่ ตั้งอยู่ในหุบเขา ซึ่งล้อมรอบไปด้วยป่าไม้และพื้นที่การเกษตร

เนื่องจากพื้นที่หมู่บ้านอยู่ในเขตอุทยาน ฯ ชาวบ้านบ้านแม่สาใหม่ จึงได้รับอนุญาตให้ทำการเกษตรได้เฉพาะในพื้นที่จำกัด ซึ่งได้ทำกินอยู่ก่อนที่จะประกาศเป็นเขตอุทยาน (ซึ่งเป็นสถานการณ์ที่พบได้ทั่วไปในประเทศไทย)

ในสมัยก่อน ชาวบ้านจะปลูกฝิ่น แต่ในช่วงปี 2513 ได้มีการปราบปรามยาเสพติด และเลิกปลูกฝิ่น โดยในปัจจุบัน ชาวบ้านทำสวนลิ้นจี่ ปลูกข้าวโพด ผักกาด แครอท ทดแทน เมื่อเปรียบเทียบกับการปลูกฝิ่น การเกษตรลักษณะนี้ต้องใช้พื้นที่เพาะปลูกจำนวนมาก จึงทำให้มีการบุกรุกป่ามากขึ้น ทำให้เกิดปัญหาเรื่องน้ำขาดแคลน ทั้งในหมู่บ้านเอง และบ้านแม่สาน้อยที่อยู่ถัดลงไป นอกจากนั้น ยังมีปัญหาเรื่องการพังทลายของหน้าดิน ดินถล่ม และสัตว์ป่ามีจำนวนลดลง



หมอผีประจำหมู่บ้าน ทำพิธีบนบานให้ผีขุนน้ำช่วยป้องกันไฟป่าในหน้าแล้ง

ในปี 2540 หน่วยวิจัยฯ ซึ่งทำงานร่วมกับอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย ได้รับการแนะนำให้รู้จักกับชมรมอนุรักษ์ และหลังจากนั้น ก็ได้ร่วมกันทำงาน ตั้งแต่การจัดสร้างเรือนเพาะชำท้องถิ่น เพื่อผลิตกล้าไม้ อบรมเจ้าหน้าที่เรือนเพาะชำ และจัดหาทุนสนับสนุนกิจกรรมปลูกป่า และกิจกรรมการศึกษาในระยะยาว แปลงปลูกป่าในปีแรกจัดตั้งในปี 2540 แต่ประสบปัญหาไฟไหม้ ในปี 2541 จึงได้จัดตั้งแปลงปลูกป่าสาธิต ใน 4 แปลง แปลงละ 4 ไร่ โดยเป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่ปลูกป่าเฉลิมพระเกียรติ ซึ่งแปลงสาธิตเหล่านี้เอง ได้กลายเป็นแหล่งศึกษาดูงานตลอดมา

การใช้ เทคนิคพรรณไม้โครงสร้าง ในการฟื้นฟูป่าที่ผ่านมา หน่วยวิจัยฯ ได้ปลูกต้นไม้ จำนวน 65,000 ต้น ในพื้นที่ 134 ไร่ ตามแนวสันเขาเหนือหมู่บ้าน (2541-2549) โดยทำการปลูกป่าปีละครั้ง ในช่วงต้นฤดูฝน หน่วยวิจัยฯ ได้สนับสนุนให้ชุมชนดูแลกล้าไม้หลังการปลูก และติดตามผลในแปลงปลูก นอกจากนั้นชาวบ้านยังร่วมกันทำแนวกันไฟ รวมไปถึงการจัดเวรยามไฟ การเฝ้าระวังไฟป่า จะทำในช่วง เดือน มกราคม – พฤษภาคม ของทุกปี ซึ่งนับเป็นกิจกรรมที่สำคัญอย่างยิ่ง มิฉะนั้น หากเกิดไฟไหม้แปลงปลูก งานหนักที่ทำมาตลอดปีจะสูญเปล่า นอกเหนือไปจากนั้น ชมรมเด็กรักษ์นกและสิ่งแวดล้อมบ้านแม่สาใหม่ ก็ได้จัดตั้งขึ้น เมื่อไม่นานมานี้


ชุมชนท้องถิ่น ช่วยกันปลูกป่า

ในวันที่ 8 มิถุนายน 2549 หน่วยวิจัยฯ ร่วมกับชาวบ้านม้งแม่สาใหม่ ได้จัดกิจกรรมปลูกป่าขึ้น ภายใต้การร่วมมือของ อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย และการสนับสนุนจาก กองทุนสัตว์ป่าโลกแห่งประเทศไทย และ หน่วยงาน คิงพาวเวอร์โดย ในภาพเป็น เด็กหญิงชาวม้ง จากโรงเรียนเจ้าพ่อหลวงอุปถัมภ์ 7 ที่ทำงานร่วมกับเรามานาน และเป็น หนึ่งในสมาชิกชมรมเด็กรักษ์นกและสิ่งแวดล้อมบ้านแม่สาใหม่ กองทุนสัตว์ป่าโลกแห่งประเทศไทย ได้สนับสนุนให้จัดสร้าง "เรือนเพาะชำและแหล่งเรียนรู้" และทำพิธีเปิดไปเมื่อวันที่ 11 เมษายน 2550 ที่ผ่านมานอกเหนือไปจากนั้น กองทุนสัตว์ป่าโลก ยังได้สนับสนุนแปลงปลูกป่าปีละ 20ไร่ ในปี 2550 และ 2551 (อ่านรายงาน)

 

ในวันที่ 1 สิงหาคม 2549 เราได้มีกิจกรรมปลูกป่า ของหมู่บ้าน แม่สาใหม่ อีกครั้ง และในครั้งนี้ นับว่า พิเศษอย่างมาก ที่ เราได้รับการสนับสนุนจาก โครงการ "ปลูกต้นไม้วันนี้" โดยมี มิสเตอร์ คริส จากโครงการ ได้มาร่วมปลูกต้นไม้ และดูงานของหมู่บ้านแม่สาใหม่ และได้มอบเงิน สนับสนุนกิจกรรมการปลูกป่าของ บ้านม้งแม่สาใหม่ แก่ คุณเน้ง อีกด้วย(อ่านรายงาน)

การฟื้นฟูป่า ส่งผลให้ชาวบ้านมีแหล่งน้ำสะอาด เพิ่มที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่า และหน่วยวิจัยฯ ก็ได้องค์ความรู้จากการวิจัยที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ เมื่อเปรียบเทียบแปลงปลูกป่า กับ แปลงควบคุมที่ไม่ปลูกต้นไม้และปกคลุมไปด้วยวัชพืช จะเห็นความแตกต่างอย่างชัดเจน ทำให้เกิดกำลังใจในการทำงานฟื้นฟูป่าต่อไป นอกจากนั้น ชาวบ้านแม่สาใหม่ ยังได้รับคำชื่นชม และมีภาพพจน์ที่ดีขึ้นในการอนุรักษ์ป่า

สามารถดูรายละเอียดงานวิจัยเพิ่มเติมจาก ป่าในพื้นที่สูง เกี่ยวกับการใช้พรรณไม้โครงสร้างในการฟื้นฟูป่า ที่ บ้านแม่สาใหม่ และเยี่ยมชม กิจกรรม ชมรมเด็กรักษ์นกและสิ่งแวดล้่อมบ้านแม่้สาใหม่ โดยคลิกที่หัวข้อชมรม หากต้องการดูรายละเอียดหัวข้องานวิจัยเกี่ยวกับ การฟื้นตัวของความหลากหลายทางชีวภาพ เรือนเพาะชำ และเทคนิคทางวนวัฒน์วิทยา คลิกที่ เอกสารงานวิจัย และบทคัดย่องานวิจัย