โครงการฟื้นฟูป่า ชนิดป่าแบบผลัดใบ

หน่วยวิจัยการฟื้นฟูป่า ประสบความสำเร็จอย่างดียิ่งในการใช้เทคนิคพรรณไม้โครงสร้างเพื่อฟื้นฟูป่า ในพื้นที่สูงที่บ้านแม่สาใหม่ อย่างไรก็ดี ในตอนนี้ เราได้มุ่งไปยังการฟื้นฟูป่าระดับล่าง ซึ่งเคยปกคลุมด้วยป่าผลัดใบและปาเบญจพรรณ แต่ประชากรมนุษย์ที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้มีการใช้พื้นที่ป่าระดับล่างมากขึ้น ทำให้เกิดความเสื่อมโทรมของสภาพแวดล้อม และ ความต้องการที่จะฟื้นฟูสภาพป่าในพื้นที่ระดับล่างนี้ จึงมีมากขึ้นตามลำดับ

ในปัจจุบัน หน่วยวิจัยฯได้รับการสนับสนุนจาก โครงการพัฒนาองค์ความรู้และศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพแห่งประเทศไทย (BRT) เพื่อศึกษาการประยุกต์ใช้ เทคนิคพรรณไม้โครงสร้างเพื่อฟื้นฟูป่าระดับล่าง โดยมีพื้นที่ทดลอง ที่ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ วิทยาเขตแพร่ จังหวัดแพร่ และ โครงการในพระราชดำริแม่อาว จังหวัดลำพูน โดยในทั้งสองพื้นที่ จะพบปัญหาหลักๆ 3 ข้อ คือ 1) ไฟป่า 2) ปศุสัตว์เข้ามาในพื้นที่ 3) ดินเสื่อมโทร

ภาพล่าง: แปลงฟื้นฟูป่า มหาวิทยาลัยแม่โจ้ วิทยาเขตแพร่

ชนิดไม้ในป่าผลัดใบระดับล่าง มีความแตกต่าง จากชนิดพรรณไม้ของป่าในพื้นที่สูง ขั้นตอนแรก ซึ่งเป็นขั้นตอนที่สำคัญที่สุดในการใช้เทคนิคพรรณไม้โครงสร้าง จึงต้องคัดเลือกชนิดไม้สำหรับป่าผลัดใบใหม่ โดยจะทำการคัดเลือก “ไม้ที่มีคุณสมบัติเหมาะสม” จากข้อมูลที่มีอยู่ ที่เหมาะกับสภาพพื้นที่แห้งแล้ง ในโครงการนี้ได้สนับสนุน เรือนเพาะชำ 2 แห่งด้วยกัน ซึ่งทำการเพาะกล้าไม้ 64 ชนิด เพื่อทดสอบชนิดพรรณไม้โครงสร้าง โดยได้ทำการทดสอบวิธีการเตรียมเมล็ดที่เหมาะสม และผลิตกล้าไม้ เพื่อให้ทันกับการปลูกป่าในต้นฤดูฝนปีถัดมา

ก่อนทำการปลูกป่า ได้มีการสำรวจพื้นที่ และพรรณไม้ สังคมนก ตลอดจนสภาพดินในพื้นที่ เพื่อจะนำข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพทั้งก่อนและหลังปลูกป่ามาเปรียบเทียบกัน ผลการสำรวจพบว่าในพื้นที่ โครงการในพระราชดำริแม่อาว พบไม้ท้องถิ่น 19 ชนิด มหาวิทยาลัยแม่โจ้ พบ 4 ชนิด แต่ที่แม่โจ้ พบไม้พื้นล่าง 100 ชนิด ในขณะที่ แม่อาว พบเพียง 61 ชนิด ส่วนนกในพื้นที่ พบนก 30 และ 33 ชนิด ตามลำดับ

ในเดือน กรกฎาคม 2549 หน่วยวิจัยฯ ได้จัดตั้งแปลงทดสอบพรรณไม้โครงสร้างขนาด 10 ไร่ ในทั้งสองพื้นที่ โดยได้ทำการทดสอบวิธีวนวัฒน์วิจัย (การดูแลหลังการปลูก) เช่น การใส่ปุ๋ยที่แตกต่างกัน ร่วมด้วย ในวันปลูกป่า เราได้รับความร่วมมือจากชุมชน นักศึกษา และเจ้าหน้าที่จากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อาสาสมัครชาวต่างชาติ และเจ้าหน้าที่หน่วยวิจัยฯ ซึ่งมาทำงานร่วมกันอย่างสนุกสนาน

ขั้นตอนต่อไป คือการติดตาม การเจริญเติบโตของต้นไม้ที่ปลูกเป็นระยะๆ และดูแลกล้าไม้ในแปลงปลูกด้วยการใส่ปุ๋ย และ ตัดหญ้า ตลอดระยะเวลา 9 เดือนหลังการปลูก