บทคัดย่อ

สุดารัตน์ ซางคำ (Zangkum, S. (1998))

ผลของภาชนะบรรจุและดินปลูกที่มีต่อการเจริญเติบโตและสัณฐานของต้นกล้าเพื่อการฟื้นฟูป่า

The Effects of Container Type and Media on Growth and Morphology of Tree Seedlings to Restore Forests

ความหลากหลายทางชีวภาพของป่าในประเทศไทยกำลังลดลงอย่างรวดเร็วเนื่องมาจากการตัดไม้ทำลายป่า การฟื้นฟูป่าโดยการปลูกพันธุ์ไม้ชนิดที่พบในป่าสามารถช่วยส่งเสริมความหลากหลายทางชีวภาพได้ ในปัจจุบันเรือนเพาะชำทั่วไปนิยมใช้ถุงพลาสติกและดินจากป่าในการปลูกต้นกล้า ซึ่งมีผลทำให้ต้นกล้ามีระบบรากที่ไม่ดี การผลิตต้นกล้าที่มีคุณภาพจะประสบผลสำเร็จได้ด้วยการใช้ภาชนะดัดราก งานวิจัยนี้ได้ทำการศึกษาที่หน่วยวิจัยการฟื้นฟูป่า (FORRU) อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย จังหวัดเชียงใหม่ โดยทำการเก็บเมล็ดพันธุ์ไม้บนดอยสุเทพ 4 ชนิด คือ 1) มะกอกห้ารู (Spondias axillaris) 2) หัสคุณ (Micromelum hirsutum) 3) ไครย้อย (Archidendron clypearia spp. clypearia var. clypearia) และ 4) หว้าขี้กวาง (Eugenia fruticosa (DC.) Roxb.) ทำการทดลองด้วยวิธีทดสอบ 6 วิธี คือ การเพาะต้นกล้าในภาชนะ 3 ชนิดโดยใช้ดินปลูก 2 ชนิด วิธีการคือเาพต้นกล้าแบบเก่าโดยเพาะในถาดเพาะสี่เหลี่ยมแล้วจึงย้ายต้นกล้าที่งอกไปปลูกในถุงพลาสติกสีดำ และการเพาะต้นกล้าในภาชนะดัดราก 2 ชนิด; ชนิดแรกเรียกว่า กระบะเรกซ์ (REX tray) และหลอดดัดราก (tube cell) และการเพาะต้นกล้าด้วยดินปลูก 2 ชนิดคือ ดินจากป่าและดินปลูกที่ผสมสารอินทรีย์ ทำการทดลอง 3 ซ้ำ โดยการสุ่มในบล๊อก บันทึกลักษณะทางกายภาพและสัณฐาน ได้แก่ ความสูง เส้นผ่าศูนย์กลางโดคนราก การบันทึกลักษณะทางสัณฐานวิทยาของราก ได้แก่ น้ำหนักแห้ง อัตราน้ำหนักของรากต่อลำต้น และการบิดงอและขดพับของรากเป็นเวลา 6 เดือน ตั้งแต่เดือนมิถุนายนถึงเดือนธันวาคม 2540 ผลการศึกษาพบว่า ต้นกล้าที่ปลุกในภาชนะดัดรากชนิดกระบะเรกซ์ มีคุณภาพดีกว่าต้นกล้าที่ปลูกโดยภาชนะอื่น ๆ นอกจากนั้น ดินปลูกผสมจะให้ต้นกล้าที่มีลักษณัสัณฐานของลำต้นและการเจริญเติบโตที่ดีกว่าดินจากป่า อย่างไรก็ตาม กินจากป่าจะให้ต้นกล้าที่มีลักษณะสัณฐานของรากที่ดีกว่าดินปลูกผสมยิ่งไปกว่านั้น การวิเคราะห์ต้นทุน-กำไร แสดงให้เห็นว่า การปลูกโดยใช้ภาชนะดัดรากชนิดกระบะเรกซ์เป็นวิธีที่ให้ประโยชน์สูงสุดเพื่อการใช้อย่างกว้างขวางในการฟื้นฟูป่าในประเทศไทยต่อไป