บทคัดย่อ

นางสาวธิดารัชต์ ตกแต่ง (Toktang, T. (2005))

ผลของการฟื้นฟูป่าต่อความหลากหลายของชนิดและองค์ประกอบของสังคมนกในอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย ประเทศไทย ระหว่าง พ.ศ. 2545-2546

The effects of forest restoration on the species diversity and composition of a bird community in northern Thailand.

ในขณะที่การทำลายป่ายังคงเป็นไปอย่างต่อเนื่อง การฟื้นฟูระบบนิเวศป่าไม้จึงถูกยกให้เป็นประเด็นสำคัญในระดับต้น ๆ ของการอนุรักษ์ความหลากหลายทางธรรมชาติ แต่งานวิจัยเกี่ยวกับผลของการฟื้นฟูป่าและความหลากหลายทางชีวภาพมีจำนวนน้อยมาก งานวิจัยชิ้นนี้เป็นการวิจัยเพื่อศึกษาผลของการฟื้นฟูป่าต่อความหลากหลายของชนิดและองค์ประกอบของสังคมนกในพื้นที่ภาคเหนือของประเทศไทย ในพื้นที่แปลงปลูกป่าซึ่งปลูกโดยใช้วิธีการพรรณไม้โครงสร้าง ของหน่วยวิจัยเพื่อการฟื้นฟูป่า ( FORRU ) ณ บ้านแม่สาใหม่ ในเขตอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย ตั้งอยู่ระดับความสูง 1200-1300 เมตรจากระดับน้ำทะเล พิกัด 18 ? 52 ' N, 98 ? 51 ' E ชนิดของพรรณไม้ที่ปลูก เป็นพรรณไม้ท้องถิ่นที่สามารถดึงดูดสัตว์ป่าซึ่งทำหน้าที่เป็นตัวกระจายเมล็ดพันธุ์ตามธรรมชาติ เช่น นก หรือ ค้างคาว การวิจัยใช้เวลา 1 ปี เดือนมิถุนายน พ.ศ.2545-กรกฎาคม พ.ศ. 2546 โดยวิธีการศึกษาแบบ Point counts และ Mackinnon List เพื่อศึกษาความหลากชนิด ความชุกชุม และความหนาแน่นของนกในแปลงควบคุมและแปลงปลูกป่าที่มีอายุต่างๆกัน คือแปลงปลูกในปี พ.ศ. 2541 (อายุ 4 ปี) พ.ศ. 2543 (อายุ 2 ปี) และพ.ศ. 2545 รวมทั้งบันทึกพฤติกรรมการใช้ประโยชน์จากต้นไม้ของนก เพื่อศึกษาชนิดของต้นไม้ที่ดึงดูดนกให้เข้ามาในแปลงปลูกป่า จากการวิจัยพบนกทั้งหมด 88 ชนิด 57 สกุล 30 วงศ์ เป็นนกประจำถิ่น 64 ชนิด นกอพยพ 19 ชนิด เป็นนกกินผลไม้ 3 ชนิด นกกินทั้งพืชและสัตว์ 15 ชนิด พบนกในแปลงควบคุม 36 ชนิด พบนกในแปลงปีพ.ศ.2543, 2545 และ2541 จำนวน 43 45 และ 47 ชนิดตามลำดับ กลุ่มนกปรอดเป็นชนิดนกเด่นในแปลงปลูกป่า เช่น นกปรอดหัวโขน นกปรอดหัวสีเขม่า และนกปรอดหัวตาขาว ชนิดนกเด่นในแปลงควบคุมคือ นกกินแมลงกระหม่อมแดง นกปรอดหัวโขน และนกกระจิบหญ้าอกเทา ผลการศึกษาจากวิธีการ Mackinnon List พบว่าแปลงอายุ 2 ปีมีความหลากชนิด(richness indices) ของนกมากที่สุด รองลงมาคือแปลงควบคุม แปลงอายุ 1 ปี และสุดท้ายคือแปลงอายุ 4 ปี วิธีการ Point count ได้ผลสรุปว่าแปลงปลูกป่ามีค่าความหลากชนิดของนก และค่าความหลากหลาย (diversity indices ) มากกว่าในแปลงควบคุม ในแปลงควบคุมมีความสม่ำเสมอ (evenness) ของค่าความชุกชุมของนกสูงกว่าแปลงปลูกทุกแปลงซึ่งสอดคล้องกัน เมื่อเทียบค่าความเหมือนกัน (similarity) พบว่าแปลงอายุ 4 ปีกับแปลงอายุ 2 ปีมีความเหมือนกันมากที่สุด และแปลงอายุ 4 ปีกับแปลงอายุ 1 ปีมีความต่างกันมากที่สุด ความหนาแน่นของประชากรนกในแปลงควบคุมมีมากกว่าในแปลงปลูกป่า อย่างไรก็ตามพบว่าในแปลงควบคุมมีความหนาแน่นของประชากรนกที่ชอบอาศัยในพื้นที่เปิดโล่งมากกว่าในแปลงปลูกป่าในขณะที่ในแปลงปลูกป่ามีความหนาแน่นของประชากรนกที่ชอบอาศัยในพื้นที่ป่ามากกว่าในแปลงควบคุม นกใช้ประโยชน์จากพืชที่มีเนื้อไม้จำนวน 41 ชนิด ซึ่งในจำนวนนี้ 18 ชนิดเป็นพืชอาหารของนก โดยนกใช้ประโยชน์ด้วยการกินผลไม้ ดอกไม้ และน้ำหวานจากดอกไม้ การวิจัยนี้แสดงให้เห็นว่าการปลูกป่า ด้วยวิธีการพรรณไม้โครงสร้างสามารถเพิ่มความหลากชนิดของนกโดยคิดจากทั้งพื้นที่ ด้วยการดึงดูดนกที่อาจนำพาเมล็ดพันธุ์เข้ามาสู่พื้นที่ปลูกป่า และช่วยในการฟื้นตัวของป่าโดยธรรมชาติ นอกจากนี้การปลูกพรรณไม้โครงสร้างยังสามารถเพิ่มจำนวนชนิดของนกให้เข้ามาในพื้นที่มากขึ้นตามอายุที่เพิ่มขึ้นของแปลงปลูกป่า และยังพบว่า 54 % ของชนิดนกในพื้นที่ปลูกป่าเป็นชนิดเดียวกันกับที่พบในป่าธรรมชาติใกล้เคียง เช่น ป่าดงเซ้งของหมู่บ้าน