บทคัดย่อ

สุวารี สิงห์เพ็ชร (2001)Singpetch, S. (2002)

การขยายพันธุ์และการเจริญเติบโตของพรรณไม้โครงสร้างที่มีศักยภาพในการฟื้นฟูป่า

Propagation and Growth of Potential Framework Tree Species for Forest Restoration

ปัญหาที่สำคัญอย่างหนึ่งของประเทศไทยในปัจจุบันนี้ก็คือปัญหาการตัดไม้ทำลายป่า การตัดไม้ทำลายป่าเป็นสาเหตุทำให้เกิดความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดิร น้ำ และทรัพยากรชีวภาพ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ การฟื้นฟูป่าโดยการปลูกต้นไม้ที่พบอยู่ในป่าหรือพันธุ์ไม้ท้องถิ่นจะสามารถช่วนส่งเสริมความหลากหลายทางชีวภาพได้ การปลูกป่าจะประสบความสำเร็จได้หากมีการจัดเตรียมต้นกล้าหรือผลิตต้นกล้าให้มีคุณภาพซึ่งสามารถเตรียมได้จากการเพาะเมล็ด และการขยายพันธุ์โดยวิธีอื่นเช่น ปักชำ อย่างไรก็ตามบางชนิดไม่สามารถงอกภายใต้สภาวะปกติได้ ดังนั้นต้นกล้าจึงไม่มีคุณภาพดีที่จะนำไปปลูก งานวิจัยนี้ได้ทำการศึกษาที่หน่วยวิจัยการฟื้นฟูป่า อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย จังหวัดเชียงใหม่ โดยทำการเก็บเมล็ดพันธุ์บนอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย 9 ชนิดคือ กางหลวง (Albisia chinebsis (Obs.) Merr. (Leguminosae, Mimosiudae), รกฟ้า (Terminalia alata Hey. ex Roth)(Combretaceae), เสี้ยวดอกขาว (Bauhinia variegata L.), เหมือดโลด (Aporusa villosa (Lindl.) Baill.) (Euphorbiaceae), ตองแตบ (Macaraga denticulata (Bl.) M.-A.), มะเหลี่ยมหิน (Rhus chinensis Mill.) (Anacardiaceae), เดื่อ (Ficus abelii Miq.), เดื่อไทร (Ficus glaberrima Bl. var. glaberrima) และเดื่อขน (Ficus hirta Vahl var. roxburghii (Miq.) King. (Moraceae). ทำการทดลองด้วยวิธีทดสอบ 6 วิธีเพื่อเร่งการงอกของเมล็ด (ที่ระดับอุณหภูมิต่าง ๆ 4 ระดับ และวิธีทำลายเปลือกเมล็ดด้วยการตัดและกรดกำมะถันเข้มข้น) สำหรับ 6 ชนิดแรกและทดสอบด้วยวิธีทดสอบ 5 วิธี สำหรับเมล็ดพันธุ์ของเดื่อ 3 ชนิด เมล็ดที่ผ่านการทดสอบจะนำไปเพาะในตะกร้าที่ประกอบด้วยขี้เถ้าแกลบ 50% และทราย 50% ทำการทดลอง 3 ซ้ำ โดยการสุ่มในบล๊อคหลังจากเมล็ดงอก ย้ายต้นกล้าไปปลูกในกระบะเร็กซ์ (REX tray) ซึ่งประกอบด้วยดินป่าและอินทรียสาร การทดลองเกี่ยวกับปุ๋ย ใช้ปุ๋ย 2 ชนิด ดังนี้คือ ปุ๋ยละลายช้า (Osmocote) และปุ๋ยธรรมดา NPK: 15:15:15 ทำการทดสอบสองซ้ำแบบสุ่มในบล๊อค ทำการวัดและจดบันทึกลักษณะทางสัณฐานวิทยาของต้นกล้า

ผลการศึกษาพบว่า การตัดเมล็ดเป็นวิธีที่ดีที่สุดสำหรับ กางหลวงและเสี้ยวดอกขาว จะเพิ่มการงอกของเมล็ดเป็นร้อยละ 78 และ 62 ตามลำดับ การแช่เมล็ดในกรดกำมะถันเข้มข้นดีที่สุดสำหรับเมล็ดของมะเหลี่ยมหิน โดยการเพิ่มการงอกของเมล็ดเป็นร้อยละ 68 การแช่เมล็ดในน้ำที่อุณหภูมิ 27 ๐C เพิ่มการงอกของเหมือดโลดและเดื่อเป็นร้อยละ 49 และ 34 ตามลำดับ เมล็ดส่วนใหญ่จะตายเมื่อแช่ในน้ำร้อนอุณหภูมิ 80 และ 100 ๐C การทดสอบเกี่ยวกับปุ๋ย NPK พบว่าเหมาะสมกับการเจริญเติบโตของ กางหลวง รกฟ้า และ Osmocote เหมาะสมกับเหมือดโลด มะเหลี่ยมหินและเสี้ยวดอกขาว การศึกษาการเจริญเติบโตวัดทุก ๆ 45 วัน พบว่าอัตราการเจริญเติบโตสัมพันทธ์ของความสูงและเส้นผ่าศูนย์กลางโคนต้นของต้นกล้าหลังจากที่มีการย้ายมาปลูกในกระบะเร็กซ์จะสูงในช่วง 3 เดือนแรกแล้วจะลดลงในช่วง 6 เดือนหลัง