บทคัดย่อ

ขวัญข้าว สิงหเสนี (Sinhaseni, K. (2005))

การแพร่กระจายเมล็ดพันธุ์ของพรรณไม้ท้องถิ่นสองชนิด และการงอกของเมล็ดสมอไทย

Seed dispersal and germination of 2 native tree species, Gmelina arborea (Roxb.)
and Terminalia chebula Retz. var. chebula.

การฟื้นฟูป่าโดยใช้พืชท้องถิ่น ที่เรียกว่าพรรณไม้โครงสร้าง (framework tree species) อาศัยความรู้ละเอียดเกี่ยวกับนิเวศวิทยาของการกระจายพันธุ์ของพรรณไม้ท้องถิ่น ในการทำปัญหาพิเศษในครั้งนี้ได้ศึกษาบริเวณอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย ( จ. เชียงใหม่) ส่วนแรกเป็นการศึกษากลไกการกระจายเมล็ดของต้นซ้อ (Gmelina arborea Roxb.) และ สมอไทย (Terminalia chebula Retz. var. chebula) ในสภาพธรรมชาติ โดยใช้กล้องส่องทางไกลดูปฏิสัมพันธ์ระหว่างสัตว์ป่าและพืช พบว่าสัตว์ที่เป็นตัวช่วยกระจายเมล็ดของพืชทั้ง 2 ชนิด คือ กระรอกหลากสี (Callosciurus finlaysoni) และ กระเล็น (Tamiops mcclellandi) กระรอกท้องแดง ( Callosciurus erythaeus ) ยังช่วยในการกระจายเมล็ดของสมอไทยด้วย

ในการทดลองส่วนที่ 2 เป็นการหาวิธีเพิ่มประสิทธิภาพการงอกของต้นสมอไทย มาทดสอบหาวิธีการเร่งการงอก 4 วิธีการคือ i) การแช่น้ำที่อุณหภูมิปกติ เป็นเวลา 2 วัน ii) จุ่มในกรดซัลฟูริก ความเข้มข้น 0.01 โมลาร์ เป็นเวลา 10 วินาที iii) ต้มในน้ำอุณหภูมิถึง 70 องศาเซลเซียส และ iv) ตัดบางส่วนของเปลือกหุ้มเมล็ด ผลการทดลอง พบว่า กลุ่มที่ใช้กรดซัลฟูริก และกลุ่มที่ผ่านการต้มนั้น ร้อยละการงอกของเมล็ดสมอไทยลดลงเมื่อเทียบกับชุดควบคุม ส่วนในการแช่น้ำ 2 วัน และการตัดบางส่วนของเปลือกหุ้มเมล็ด ให้ค่าร้อยละการงอกไม่แตกต่างจากชุดควบคุม แต่ค่า Median Length of Dormancy (MLD) ของชุดที่ตัดบางส่วนของเปลือกหุ้มเมล็ด นั้นลดลงอย่างมีนัยสำคัญ