บทคัดย่อ

บุญทัน พิลาจันทร์ (Philachanh, B. (2003) )

ผลของการเตรียมเมล็ดและไมคอไรซาที่มีต่อการงอกและการเติบโตของกล้าไม้พันธ์ท้องถิ่นเพื่อการฟื้นฟูป่า

Effects of Presowing Seed Treatments and Mycorrhizae on Germination and Seedling Growth of Native Tree Species for Forest Restoration

ป่าไม้ของประเทศไทยได้ลดลงมาได้ 30 ปีกว่ามาแล้ว โดยเป็นผลมาจากการขยายเนื้อที่การเกษตร การบุกรุกพื้นที่ป่าไม้และการโค่นไม้อย่างผิดกกหมาย การทำลายป่าไม้เป็นสาเหตุให้เกิดการสูญเสียความอุดมสมบูรณ์ของดิน การพังทลายของชั้นดินและการทำให้เกิดน้ำท่วมในฤดูฝน ลำธารเหือดแห้งในฤดูแล้ง การฟื้นฟูป่าโดยการปลูกไม้พรรณพื้นเมืองสามารถช่วยอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพได้ แต่เนื่องจากความรู้เกี่ยวกับวิธีการขยายพรรณไม้ท้องถิ่นยังไม่เพียงพอ ทำให้หลายชนิดใช้เวลาในการเพาะนานหรือมีอัตราการงอกต่ำ เพื่อให้ประสบผลสำเร็จในการฟื้นฟูป่าจำเป็นต้องใช้กล้าไม้ที่มีคุณภาพดีและแข็งแรง วิธีหนึ่งที่ควรได้รับการพัฒนาคือการกระตุ้นการงอกของเมล็ดโดยการทดสอบวิธีการเตรียมเมล็ดก่อนการเพาะให้แหมาะสมกับชนิกของพรรณไม้ และการใส่เชื้อไมคอไรซาที่รากของกล้าไม้อาจจะเพิ่มประสิทธิภาพทำให้กล้าไม่เจริญเติบโตได้ดีก่อนนำไปปลูกในพื้นที่เสื่อมโทรม งานวิจัยนี้ได้ทำการศึกษาที่เรือนเพาะชำของหน่วยวิจัยการฟื้นฟูป่า อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย จังหวัดเชียงใหม่ โดยการเก็บเมล็ดพันธุ์ 6 ชนิดคือ กระโดน Careya arborea Roxb. (Lecythidaceae), เดื่อใบใหญ่ Ficus auriculata Lour. (Moraceae), น้ำเกลี้ยง Holigarna kurzii King (Anacardiaceae), จำปีป่า Michelia baillonii Pierre (Magnoliaceae), ละมุดป่า Xanntolis burmanica (Coll & Hemsl.) P. Royen (Sapotaceae) และ ก่อตาหมู Quercus vestita Rehd. & Wils (Fagaceae) โดยทำการทดสอบวิธีการกระตุ้นเมล็ดเพื่อเร่งการงอก 5 วิธี แต่ละวิะมี 3 ซ้ำดังนี้ 1. การควบคุม (Control) 2. แช่น้ำแล้วทิ้งไว้ 24 ชั่วโมง 3. แช่น้ำร้อนในระดับ 60-70 ๐C ประมาณ 20 นาที 4. ทำลายเปลือกเมล็ดด้วยการตัด และ 5. ทำลายเปลือกเมล็ดด้วยกรดกำมะถันเข้มข้น หลังจากเมล็ดได้มีการงอกเจริญเติบโตจนมี 2 ใบเลี้ยงและมีคุณภาพแข็งแรงดี นำหล้าไม้ย้ายไปปลูกในถุงพลาสติกขนาด 23 x 6 cm ที่บรรจุด้วยดินป่าไม้ กากมะพร้าว และกากถั่วลิสง (2:1:1) กล้าไม้ได้ถูกแบ่งเป็น 3 กลุ่ม คือ กลุ่มที่ 1 ใส่เชื้อ 3 ml TRITON ต่อถุง กลุ่มที่ 2 ใส่เชื้อ 6 ml TRITON ต่อถุงและ กลุ่มที่ 3 ไม่ใส่เชื้อเลย (TRITON เป็นผลิตภัณฑ์การค้าที่ประกอบด้วยเชื้อรา Glomus etunicatum, G. intradices และ G. fasciculatum โดยใส่ดินเหนียวภูเขาไฟเป็นตัวดูดซับ) ทำการตรวจวัด จดบันทึกลักษณะทางสันฐานวิทยาของต้นกล้าและอัตราส่วนน้ำหนักแห้งระหว่างลำต้นต่อราก

จากการศึกษาพบว่าต้นไม้แต่ละชนิดมีวิธีการเพาะเมล็ดที่เหมาะสมแตกต่างกันดังนี้ กระโดนใช้วิธีการแช่น้ำแล้วทิ้งไว้ 24 ชั่วโมง จะเพิ่มการงอกของเมล็ดได้ร้อยละ 79.6 แต่ว่าเมล็ดทั้งหมดจะตายด้วยวิธีการทดสอบแบบทำลายเปลือกเมล็ดด้วยกรดกำมะถันเข้มข้น เดื่อใบใหญ่ใช้วิธีการแช่น้ำร้อนในระดับ 60-70 ๐C การงอกของเมล็ดจะได้ร้อยละ 42.1 น้ำเกลี้ยงและจำปีป่า ที่ใช้วิธีการแช่น้ำเย็นทิ้งไว้ 24 ชั่วโมง การงอกของเมล็ดได้ร้อยละ 54.2 และ 9.3 ตามลำดับ แต่ว่าการงอกของจำปีป่ายังมีอัตราที่ต่ำ ละมุดป่าที่ใช้วิธีการควบคุม (Control) การงอกของเมล็ดจะได้ร้อยละ 12.9 อัตราการงอกของเมล็ดชนิดนี้ก็ยังต่ำเหมือนกัน

กล้าไม้ 3 ชนิด (กระโดน เดื่อใบใหญ่ และ น้ำเกลี้ยง) การใส่เชื้อ TRITON ไม่มีผลต่อการเจริญเติบโต ถึงอย่างไรก็ตามมูลค่าของผลประโยชน์ที่ได้รับของละมุดป่าจากการใส่เชื้อ 6 ml TRITON จะสูงกว่า 3 ml TRITON และวิธีการควบคุม (Control) การที่ใส่เชื้อ TRITON ของชนิดพันธุ์นี้มีผลต่อการเพิ่มการเจริญเติบโตของกล้าไม้ พร้อมนี้ยังตรวจพบเชื้อรา Glomus sp. อยู่ที่รากซึ่งทำให้กล้าไม้ในเรือนเพาะชำมีความแข็งแรงยิ่งขึ้น