บทคัดย่อ

พุฒิพงศ์ นวกิจบำรุง (Navakitbumrung, P. (2003))

ผลของไม้ยืนต้นเต็มวัยต่อการตั้งตัวของกล้าไม้ในพื้นที่ป่าที่ถูกทำลาย

Effects of Mature Trees on Seedling Establishment on Deforested Sites

วิธีการเร่งกระบวนการฟื้นฟูป่าตามธรรมชาติในพื้นที่ป่าที่ถูกทำลายของประเทศไทย ไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควร เนื่องจากขาดความรู้ในกระบวนการธรรมชาติของหารฟื้นฟูป่า มีข้อสันนิษฐานว่าต้นไม้ยืนต้นที่ยังเหลืออยู่ในป่าที่ถูกทำลาย ดึงดูดสัตว์ที่ช่วยกระจายเมล็ดทำให้มีกล้าไม้ยืนต้นมากขึ้น งานวิจัยนี้มีเป้าหมายเพื่อศึกษา ผลของไม้ยืนต้นที่โตเต็มวัยที่มีต่อการตั้งตัวของกล้าไม่ยืนต้นธรรมชาติในพื้นที่ป่าถูกทำลายและหาว่ามีไม้ยืนต้นชนิดใดสามารถนำมาปลูกเพื่อดึงดูดนกที่ช่วยกระจายเมล็ด การศึกษาโดยสำรวจต้นกล้าไม้ชนิดยืนต้นภายใต้ทรงพุ่มไม้ 7 ชนิด รวม 51 ต้น เปรียบเทียบกับกล้าไม้ในแปลงควบคุมในพื้นที่ป่าถูกทำลานซึ่งอยู่ทางทิศใต้ของหมู่บ้านแม่สาใหม่ อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย และสำรวจชนิดของนกที่เข้ามาเกาะต้นไม้ที่ศึกษาและชนิดนกที่กินผลไม้จากไม้ยืนต้นกำลังติดผลสุกในป่าที่สมบูรณ์ ผลการศึกษาพบกล้าไม้ยืนต้นรวม 78 ชนิด (กล้าไม้ 1,156 ต้น) ในบริเวณที่ศึกษาเป็นกล้าไม้จากสัตว์ช่วยกระจายเมล็ด 57 ชนิด (ร้อยละ 64.2 ของจำนวนกล้าไม้) และเป็นกล้าไม้จากลมกระจายเมล็ด 21 ชนิด (ร้อยละ 35.9 ของจำนวนกล้าไม้) โดยส่วนมากบริเวณกล้าไม้ภายใต้ทรงพุ่มไม่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญกับปริมาณกล้าไม้ในแปลงควบคุม ยกเว้นภายใต้ต้นทะโล้ (Schima wallichii (DC.) Korth.) (P<0.05) ความหนาแน่นและจำนวนชนิดของกล้าไม้ยืนต้นที่มาจากสัตว์ช่วยกระจายเมล็ดไม่ได้ขึ้นอยู่กับชนิดของไม้ยืนต้น (P>0.05) แสดงให้เห็นว่าไม่จำเป็นที่ไม้ยืนต้นที่ผลิตผลไม้แบบผลสด (ตัวอย่างเช่น ช้าแป้น Callicarpa arbores Roxb. var. arborea) ดึงดูดสัตว์ช่วยกระจายเมล็ดดีกว่าไม้ยืนต้นที่ผลิตผลไม้แบบผลแห้ง (ตัวอย่างเช่น ทะโล้ Schima wallichii (DC.) Korth.) และพบว่าความหนาแน่นของกล้าไม้ยืนต้นภายใต้ทรงพุ่มไม่สัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญกับขนาดต้นไม้ยืนต้น (P>0.05) แต่พบว่าจำนวนชนิดของกล้าไม้ยืนต้นมีแนวโน้มลดลงเมื่อทรงพุ่มกว้างขึ้น การเปรียบเทียบอัตราการเจริญเติบโตของกล้าไม้ยืนต้นระหว่างภายใต้ทรงพุ่มไม้ยืนต้นกับในแปลงควบคุมพบว่าไม่มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ (P>0.05) และกล้าไม้ต้นพังแหรใหญ่ (Trema orientalis (L.) BL.) มีอัตราการเจริญเติบโตสูงสุด ผลการสำรวจนกพบว่าต้นทะโล้ (Schima wallichii(DC.) Korth.) ดึงดูดนกได้มากที่สุดและนกปรอท 3 ชนิดได้แก่ นกปรอดหัวสีเขม่า นกปรอดหัวตาขาว และนกปรอดหัวสีเขม่าซึ่งกินผลไม้เป็นอาหาร มีความสำคัญมากในการช่วยกระจายเมล็ดไม้ยืนต้นจากป่าสมบูรณ์มาสู่ป่าถูกทำลาย