บทคัดย่อ

อรนุช ค้อไผ่ (Khopai, O. (2000) )

ผลของกิจกรรมต่าง ๆ ในการฟื้นฟูสภาพป่าต่อความหลากหลายของไม้พื้นล่างและกล้าไม้

Effects of Forest Restoration Activities on the Species Diversity of Ground Flora and Tree Seedlings

ในการศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทดสอบว่า การปลูกพรรณไม้ท้องถิ่นและการกำจัดวัชพืชและใส่ปุ๋ยในการฟื้นฟูสภาพป่ามีผลต่อการเพิ่มขึ้นของไม้พื้นล่างและกล้าไม้หรือไม่ โดยได้ทำการศึกษาในพื้นที่ของป่าเสื่อมโทรมซึ่งเคยเป็นป่าดิบของอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย พื้นที่ศึกษาแบ่งออกเป็น 4 แปลงทดลอง คือ 2 แปลงที่มีการปลูกพรรณไม้ท้องถิ่นในปี ค.ศ. 1997 และ 1998 (แปลง P97 และ P98) ซึ่งมีการป้องกันไฟ ใส่ปุ๋ย และกำจัดวัชพืช และอีก 2 แปลง เป็นแปลงควบคุมของแต่ละปี (แปลง C97 และ C98) ซึ่งไม่มีกิจกรรมใด ๆ นอกจากการป้องกันไฟ ในแปลงที่มีการปลูกพรรณไม้ท้องถิ่นมีวิธีการปลูกเหมือนกัน คือ ไม่มีการตัดกล้าไม้ธรรมชาติที่ขึ้นอยู่แล้วใช้ไกลฟอเสทเพื่อจัดเตรียมพื้นที่ก่อนการปลูกและมีการกำจัดวัชพืชรอบ ๆ กล้าไม้ที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติและกล้าไม้ที่ปลูกโดยใช้มือถอน ใส่ปุ๋ยประมาณ 100 กรัมให้กับกล้าไม้ที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติและกล้าไม้ที่ปลูก หลังจากการปลูกแล้วจะมีการกำจัดวัชพืชโดยใช้มือถอนเดือนละ 1 ครั้ง ในฤดูฝน และใส่ปุ๋ย 100 กรัมทันที ทำการสำรวจกล้าไม้ที่ปลูกไม้พื้นล่าง ต้นไม้ที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ (กล้าไม้ ลูกไม้ ต้นไม้) โดยการเดินสำรวจทั่วแปลงและวางแปลงวงกลมรัศมี 2.5 เมตร ครอบคลุมพื้นที่ร้อยละ 24 ของแต่ละแปลงทั้งหมด 3 รั้ง คือ ในฤดูแล้ง กลางและปลายฤดูฝน พบว่ามีพรรณไม้ทั้งหมด (ยกเว้นกล้าไม้ที่ปลูก) 136 ชนิด คือ แปลง P98, C98, P97, และ C97 มี 95,71, 33และ 41 ชนิดตามลำดับ ซึ่งแป่งเป็นจำนวนชนิดของไม้พื้นล่างและต้นกล้าที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติดังนี้ P98 พบ 75 และ 29 ชนิด, C98 พบ 51 และ 27 ชนิด, P97 พบ 28 และ 5 ชนิด และ C97 พบ 37 และ 4 ชนิด พบชนิดกล้าไม้ที่ปลูกใน P98 และ P97 จำนวน 22 และ 14 ชนิด

ในปีแรกหลังจากการปลูกแปลง P98 มีจำนวนชนิดและความสม่ำเสมอ (Evenness) ของไม้พื้นล่างมากเมื่อเปรียบเทียบกับแปลง C98 อาจเนื่องจากไม้เนื้ออ่อนที่มีอายุหลายปีซึ่งเป๋นไม้โดดเด่นได้ถูกจำกัดไป ทำให้ไม้เนื้ออ่อนที่มีอายุสั้นเกิดขึ้นแทนที่ได้โดยเฉพาะมรวงศ์ทานตะวัน อย่างไรก็ตามหลังจากการปลูกได้สองปีในแปลง P97 ความหลากหลายของไม้พื้นล่างได้ลดลงเพราะว่า กล้าไม้ที่ปลูกมีการเจริญเติบโตอย่างรวดเร็วจนเรือนยอดใกล้ชิดกันซึ่งลดโอกาสในการเกิดขึ้นใหม่ของไม้พื้นล่างในแปลง C97 มีความหลากหลายของไม้พื้นล่างมากแต่มีความสม่ำเสมอของไม้พื้นล่างน้อยกว่าแปลง P97 เพราะว่าไฟได้กำจัดชนิดวัชพืชที่โดดเด่นออกไป การกำจัดวัชพืชและใส่ปุ๋ยช่วยในการเร่งรัดการเกิดขึ้นของกล้าไม้ธรรมชาติและเพิ่มความหนาแน่นของต้นไม้ที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติในแปลง P98 และ P97 แม้ว่าการเพิ่มของจำนวนชนิดกล้าไม้ที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติจะมีจำนวนเท่ากันในแปลงทดลองปี 1997 (แปลงปลูกและแปลงควบคุม) และไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญของจำนวนชนิดกล้าไม้ที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติในแปลง 1997 และแปลง 1998 ส่วนใหญ่กล้าไม้ที่นำมาปลูกมีสุขภาพดีและมีการเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว ชนิดพรรณไม้ที่นำมาปลุกมีความเหมาะสมที่จะใช้ปลูกในการฟื้นฟูสภาพแาในพื้นที่แห่งนี้ ยกเว้น คางคาก (Nyssa javanica) และ มะดะ (Garcinia mckeaniana)