บทคัดย่อ

เนตรนภิศ จิตแหลม (Jitlam, N. (2001))

ผลของภาชนะปลูกและการกำจัดรากโดยใช้อากาศต่อการผลิตต้นกล้าที่ใช้สำหรับการฟื้นฟูป่า

Effects of Container Type, Fertilizer and Air Pruning on the Propagation of Tree Seedlings for Forest Restoration

ป่าไม้ในประเทศไทยได้ลดหายไปอย่างรวดเร็ว สาเหตุใหญ่มาจากการตัดไม้ทำลายป่าซึ่งถ้าปล่อยไว้ให้มีการฟื้นตัวตามธรรมชาติจะต้องใช้เวลานานมาก จึงควรหาวิธีที่จะช่วยเร่งระยะเวลาในการฟื้นฟูป่าให้เร็วขึ้น วิธีการหนึ่งคือการปลูกป่าโดยใช้พรรณไม้ท้องถิ่นหลาย ๆ ชนิด ซึ่งจะได้ผลดีก็ต่อเมื่อใช้ต้นกล้าที่มีคุณภาพในการปลูกป่า การศึกษาปัจจัยต่าง ๆ ในการผลิตต้นกล้าในเรือนเพาะชำได้แก่ ชนิดและขนาดของภาชนะปลูก การให้ปุ๋ยและวิธีการในการกำจัดรากโดยใช้อากาศในพืชท้องถิ่น 3 ชนิด คือ หาด (Artocarpus lakoocha Roxb. (Moraceae), สลีนก หรือโพบาย (Balakata baccata (Roxb.) Ess. (Euphorbiaceae)) และเลือดม้า (Horsfieldia thorelii Lec. (Myristicaceae)) โดยปลูกในภาชนะปลูกที่แตกต่างกัน 3 ชนิด คือ ถุงพลาสติกสีดำขนาด 3 x 7 นิ้วและ 2.5 x 9 นิ้ว และภาชนะดัดรากเร็กซ์เทย์ (REX tray) ให้ปุ๋ย 2 ชนิดคือ ปุ๋ยละลายน้ำ สูตร 15-15-15 และปุ๋ยละลายช้า “Osmocote” สูตร 14-14-14 จัดเรียงต้นกล้าครึ่งหนึ่งไว้บนโต๊ะลวดที่สูงจากพื้น 45 เซนติเมตร ส่วนที่เหลือวางบนพื้นดิน โดยบันทึกลักษณะดังนี้ ความสูงต้น, เส้นรอบวงที่โคนต้น ทุกเดือนเป็นเวลา 10 เดือน หลังจากนั้นตรวจสอบลักษณะทางสัณฐานวิทยาของราก และเปรียบเทียบอัตราส่วนระหว่างรากต่อต้น

ผลการศึกษาพบว่าภาชนะดัดรากเร็กเทรย์ ช่วยให้ต้นกล้ามีลักษณะรากที่ดีกว่าการปลูกในถุงพลาสติกและยังให้ประโยชน์สูงสุด (benefit value) เมื่อมีการวิเคราะห์คุณภาพของต้นกล้าเทียบกับราคาในการผลิต แต่ว่าถุงพลาสติกดำขนาด 3 x 7 นิ้ว ที่มีปุ๋ยออสโมโคทให้ต้นกล้าที่มีคุณภาพดีที่สุด สำหรับวิธีการให้ปุ๋ยและวิธีการกำจัดรากการเจริญเติบโตของกล้าไม้ไม่มีความแตกต่างทางด้านสถิติและต้นกล้าที่จัดเรียงไว้ในที่ร่มจะมีการเจริญเติบโตต่ำมาก