“ ดูนกตัวนั้นซิ กระหล่ำบ่อ ๆ (ปรอดหัวโขน) ดูซิ ตูดแด้งแดง ดูซิมันไซ้ขนด้วย มันกินผลไม้ด้วย ดูซิๆ มันขี้ด้วยแหละ”   

นี่เป็นเสียงตะโกนของเด็กๆ ที่ตื่นเต้น ยามได้เห็นนกปรอดหัวโขนที่เคยคุ้นหน้ากัน ในมุมมองใหม่ๆ ผ่านเลนส์กล้องส่องทางไกล ดูเด็กๆ ตื่นเต้นไม่ว่าจะดูนกตัวเดิมนานขนาดไหน ก็ไม่เบื่อ ต่อจากกิจกรรมดูนกเราให้เด็กนั่งลงวาดรูปนกที่เราเจอวันนี้ บางคนก็ขอวาดรูปนกที่ชอบจากหนังสือคู่มือดูนก

เด็กๆ พวกนี้เป็นเด็กเผ่าม้ง ในหมู่บ้านแม่สาใหม่ ฉันเคยถามเด็กบางคนที่รู้จักนกเยอะๆ เขาจะบอกได้ทันทีที่เห็นว่าเป็นนกอะไร แต่เราก็จำเป็นต้องสื่อสารกันด้วยภาพในหนังสือคู่มือดูนก เพราะเด็กๆ รู้จักชื่อนกเป็นภาษาม้ง เขาบอกได้ว่านกตัวนี้ชอบกินอะไร ชอบอยู่พื้นที่แบบไหน และที่สำคัญเขาบอกได้ว่านกตัวนี้ถ้าจะจับต้องทำอย่างไร และอร่อยแค่ไหน ฉันเคยแอบถามเด็กหัวโจกบางคนว่านกที่พวกเขามักจะจับได้คือนกอะไร เขาบอกว่ามักจะเป็นปรอดเหลืองหัวจุกเป็นส่วนใหญ่ บางทีก็ปรอดหัวสีเขม่า นานๆ ทีจะจับนกปรอดคอลายได้ซักตัวเพราะมันมักอยู่ในป่า ส่วนปรอดหัวโขนมันบินสูงแล้วก็ฉลาดจับยาก

ผู้ช่วยคนสำคัญของเราในพื้นที่ที่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่เป็นตัวช่วยกระจายเมล็ดพันธุ์จากป่าเข้ามาในพื้นที่หาได้ยาก ก็คือนก โดยเฉพาะนกปรอดซึ่งเป็นนกที่มีจำนวนมาก ทั้งชนิดและปริมาณ เพราะส่วนใหญ่นกกลุ่มนี้จะเป็นนกที่อยู่รวมกันเป็นฝูงใหญ่ในพื้นที่ เราพบนกปรอดอยู่ประมาณ 5 ชนิด คือ ปรอดหัวโขน ปรอดหัวสีเขม่า ปรอดเหลืองหัวจุก ปรอดทอง ปรอดหัวตาขาว และเป็นกลุ่มนกที่เด็กๆ มักจับได้ด้วยเช่นกัน

ซ้าย: ธิดารัชต์ เจ้าหน้าที่ฝ่ายการศึกษา และเด็กๆชมรมเด็กรักษ์นกบ้านแม่สาใหม่ทำกิจกรรมดูนกในหมู่บ้าน

โชคดีที่เรามีโอกาสทำกิจกรรมการศึกษากับคุณครูและนักเรียนโรงเรียนเจ้าพ่อหลวงอุปถัมภ์ 7 ซึ่งเป็นโรงเรียนในหมู่บ้านแม่สาใหม่ เราได้ระดมความคิดเห็นของเด็กๆ ว่าพวกเขาอยากจะทำกิจกรรมอะไรบ้างเพื่อมีส่วนร่วมในการฟื้นฟูป่าร่วมกับผู้ใหญ่ในหมู่บ้านและพวกเรา เราและเด็กๆ มีใจตรงกันคือ เด็กๆ อยากทำกิจกรรมอนุรักษ์นกในหมู่บ้าน พวกเขาแบ่งกิจกรรมที่อยากทำเป็น 3 อย่าง คือ กลุ่มแรกสร้างและปรับปรุงพื้นที่แหล่งอาหารและน้ำให้นก กลุ่มสองเป็นกลุ่มของผู้พิทักษ์และดูแลนกในพื้นที่ และกลุ่มที่สามส่วนใหญ่สมาชิกเป็นผู้หญิงคือกลุ่มทำสิ่งประดิษฐ์เกี่ยวกับนก ในที่นี้เด็กเริ่มจากงานปักผ้าซึ่งเป็นวัฒนธรรมประจำชนเผ่าม้ง เด็กวาดและออกแบบลายผ้าด้วยตนเอง ภาพขวา: เด็กๆ ชมรมเด็กรักษ์นกกำลังช่วยกันค้นหาชื่อนกที่พบ

เราเริ่มทำกิจกรรมกับเด็กๆ โดยเริ่มจากการจัดกิจกรรมดูนก และใช้โอกาสอันดีที่มีรัฐมนตรีสิ่งแวดล้อมของอังกฤษมาเยี่ยมชมหมู่บ้าน เราใช้โอกาสแห่งการชื่นชมยินดี เพื่อสร้างความรู้สึกประทับใจให้แก่เด็กๆ และเป็นการบอกผู้ใหญ่ในหมู่บ้านว่าสิ่งที่เขาทำดีแล้ว และทุกคนภายนอกชื่นชมผลงานอันมีคุณค่าที่พวกเขากำลังช่วยกันทำอยู่

ภาพเด็กที่ตื่นเต้นกับการดูนก ในมุมมองใหม่ที่ต่างจากเดิม เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีที่เราจะเปลี่ยนกลุ่ม “ เด็กล่านก” ให้กลายเป็น “ กลุ่มเด็กรักนก” และเป็นอีกแรงหนึ่งที่จะช่วยดูแลรักษานกและสัตว์ต่างๆ ในหมู่บ้าน และเป็นแนวร่วมสำคัญในการฟื้นฟูอนุรักษ์ป่าต้นน้ำที่นี่ มันไม่ใช่เรื่องง่ายเลย แต่เรากำลังเริ่มต้นแล้ว..

ธิดารัชต์ ตกแต่ง